Αίτια του σχολικού εκφοβισμού

Εικόνα από:http://anoixtosxoleio.weebly.com. Άδεια εικόνας: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/ 

Γενικότερα ως σχολικός εκφοβισμός ορίζεται η κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη βία μεταξύ συνομηλίκων ή μαθητών η οποία επαναλαμβάνεται συχνά χωρίς το θύμα να έχει προκαλέσει το θύτη και με την οποία ο θύτης στοχεύει να επιβληθεί και να βασανίσει το θύμα, προκαλώντας του σωματικό και ψυχικό πόνο. Αξίζει όμως να αναρωτηθούμε ποια είναι τα αίτια, οι συνέπειες καθώς και οι τρόποι αντιμετώπισης της κοινωνικής αυτής μάστιγας. Σε αυτό το άρθρο θα μελετήσουμε τα αίτια αυτού του φαινομένου.




Το ζήτημα ανάγεται σε πολλά και σύνθετα αίτια. Καταρχάς, η οικογένεια, ο πρωταρχικός δηλαδή φορέας κοινωνικοποίησης του ατόμου δε φροντίζει να μεταλαμπαδεύσει στα νέα μέλη της, τις ανθρωπιστικές αξίες καθώς και την αγάπη προς τον συνάνθρωπο και την αξία της ειρήνης. Δεν περιορίζονται, όμως, μόνο εδώ οι ευθύνες της οικογένειας καθώς ακόμη και όταν τα παιδιά γίνουν θύμα της ενδοσχολικής βίας οι γονείς τους αδιαφορούν καθώς δε γνωρίζουν τίποτα για το περιστατικό, με αποτέλεσμα να αγνοούν και τα συναισθήματα και τις ποικίλες συνέπειες που έχει ο εκφοβισμός στο παιδί. Αποτέλεσμα αυτού είναι το παιδί να αισθάνεται αποκλεισμένο, φοβισμένο και απροστάτευτο και να μην έχει μία διέξοδο, έναν τρόπο διαφυγής από τη μάστιγα στην οποία άθελά του έμπλεξε.

Εξίσου σημαντικό μερίδιο ευθύνης ωστόσο φέρει και το σχολείο, το οποίο παραμένει προσηλωμένο μόνο στη μετάδοση στείρων γνώσεων στα παιδιά, αποφεύγοντας όμως με αυτόν τον τρόπο τη διαπότιση των τελευταίων με τις ανθρωπιστικές αρχές, τις αρχές της αγάπης προς τον συνάνθρωπο, της ειρήνης κ.α. Εφαρμόζοντας όμως τις αναχρονιστικές αυτές μεθόδους διδασκαλίας το σχολείο δεν ενδιαφέρεται για επείγοντα προβλήματα των εφήβων παρά μόνο για την κάλυψη της ύλης και την προετοιμασία των παιδιών για τις εξετάσεις. Έτσι τα παιδιά που έχουν υποστεί σχολικό εκφοβισμό χάνουν το πολύτιμο στήριγμα των καθηγητών, στους οποίους θα μπορούσαν οι μαθητές να απευθυνθούν ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα τους κι έτσι τα παιδιά νιώθουν απομονωμένα και χωρίς καμία βοήθεια αφού το σχολείο δεν τα στηρίζει και δεν φροντίζει για την επούλωση των ψυχικών, κυρίως, πληγών που αφήνει πίσω της η ενδοσχολική βία.

Με παρόμοιο τρόπο οι θύτες δεν τιμωρούνται για τις πράξεις τους, με άμεση συνέπεια αυτού να θεωρούν ότι η βία έναντι συμμαθητών τους είναι σωστή και ότι μπορούν να εφραμόζει παρόμοιες πρακτικές και στην καθημερινή τους ζωή στο μέλλον, εφόσον λόγω έλλειψης σωφρονισμού για τις πράξεις τους δεν κοινωνικοποιήθηκαν σωστά και δεν απέκτησαν  αυτοέλεγχο. Αποτέλεσμα αυτών είναι το σχολείο να αποκόπτεται από ένα σημαντικό μέρος του ρόλου του που είναι η σωστή κοινωνικοποίηση των νέων ώστε να γίνουν ενεργά μέλη της κοινωνίας και επιμένει απλώς στην αποστήθιση γνώσεων και στις βαθμοθηρικές εξετάσεις.

Επιπρόσθετα, ο σχολικός εκφοβισμός μπορεί ακόμα και να προκληθεί από το σχολείο με την προσβολή ενός μαθητή από έναν καθηγητή ή ακόμα και την εμπάθεια που μπορεί να δείξει ο τελευταίος για τον πρώτο, δίνοντας όμως έτσι τροφή για περισσότερες προσβολές απο τους συμμαθητές του. Επιπλέον το σχολείο και γενικότερα το σύστημα των εξετάσεων (ενδοσχολικών και πανελληνίων) ενισχύουν τη βαθμοθηρία και τον ανταγωνισμό μεταξύ των μαθητών με αποτέλεσμα οι τελευταίοι αντί να δημιουργούν σχέσεις φιλίας και συνεργασίας δημιουργούν σχέσεις που διατρέχονται απο συναισθήμα μίσους, ζήλειας και στυγνού ανταγωνισμού.

Θα αποτελούσε, ωστόσο, σοβαρή παράλειψη να μην αναφερθούμε στο ρόλο των ΜΜΕ στην εμφάνιση της ενδοσχολικής βίας. Κι' αυτο διότι τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και ιδίως η τηλεόραση προβάλουν διαρκώς σκηνές βίας , μίσους και μισαλαδοξίας υπερβάλοντας στις περισσότερες περιπτώσεις ώστε να αυξήσουν την τηλεθέαση τους (η τηλεόραση), την ακροαματικότητά τους (το ραδιόφωνο) ή τις πωλήσεις τους (ο τύπος) ή για να εξυπηρετήσουν διάφορα πολιτικά ή επιχειρηματικά συμφέροντα. Δεν πρέπει, άλλωστε, να ξεχνάμε ότι τα ΜΜΕ λειτουργούν μαζικά και έμμεσα (πράγμα που αποκαλύπτει και η ονομασία ΜΜΕ) αφού μεταδίδουν το ίδιο μήνυμα χωρίς διακρίσεις σε ηλικία, φύλο, κοινωνική θέση κ.α. και τα μέσα (ραδιόφωνο, τύπος) παρεμβαίνουν στη μετάδοση του μηνύματος. Έτσι τα παιδιά και οι έφηβοι επηρεάζονται από αυτές και ζουν σε ένα περιβάλλον γεμάτος από εικόνες βίας , με αποτελέσμα τελικά να συμπεριφέρονται με παρόμοιο τρόπο και στην καθημερινή τους ζωή.

Επιπρόσθετα η ραγδαία εξέλιξη και ανάπτυξη των ΜΜΕ  καθώς και γενικότερα της τεχνολογίας έχει μειώσει δραματικά την επικοινωνία μεταξύ των μελών της οικογένειας με αποτέλεσμα τα παιδιά να μην μπορούν να απευθυνθούν στους γονείς τους εάν υποστούν ενδοσχολική βία και οι γονείς με τη σειρά τους να μην μπορούν να προσφέρουν μία σωστή εκπαίδευση στα παιδιά και να μην μπορούν να τα κοινωνικοποιήσουν επιτυχημένα.

Σε αυτά αξίζει να προστεθεί ότι σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση του bullying φέρει και το κράτος όχι μόνο το ελληνικό αλλά όλα τα κράτη της υφηλίου. Αυτό εξηγείται από το ότι το κράτος μας τα τελευταία χρόνια στρέφει την προσοχή του στην αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών ή περιορίζεται σε απλές και ανούσιες αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα που αφορούν κατά κύριο λόγο αλλαγές στον τρόπο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αγνοώντας όμως έτσι καίρια, εξίσου σημαντικά με τα οικονομικά προβλήματα της χώρας.

Επιπλέον οι οικονομικές διαφορές καθώς και τα διάφορα στερεότυπα και προκαταλήψεις που ριζώνουν και μεταφέρονται από γενιά σε γενιά μεταξύ των κρατών δημιουργούν άσχημες εικόνες στην κοινωνία με πολίτες να προπυλακίζουν ή ακόμα και να χτυπούν άτομα με διαφορετικό χρώμα, χώρα προέλευσης, φυλή, θρησκεία κ.α, όπως επίσης και πολέμους που οφείλονται κυρίως σε οικονομικά αίτια. Τα παιδιά λοιπον ζώντας συνεχώς σε ένα περιβάλλον βίας και μίσους συμπεριφέρονται και αυτά με τη σειρά τους,  αφού ο άνθρωπος είναι μιμητικό ον και ιδιαίτερα τα παιδιά και οι έφηβοι που ψάχνουν ένα πρότυπο για να ταυτιστούν ή υιοθετούν εύκολα συμπεριφορές, ανάλογα σε συμμαθητές τους που φέρουν τις εν λόγω διαφορές ή και στους υπόλοιπους συμμαθητές τους.

Από όσα αναπτύχθηκαν παραπάνω συμπεραίνουμε ότι το bullying είναι φαινόμενο που πλήττει την κοινωνία μας και οφείλεται σε πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν τόσο άμεσα (οικογένεια, σχολείο) όσο και έμμεσα (ΜΜΕ, Κράτος) το άτομο.