Bytes...δημοκρατίας!

Το διαδίκτυο υπήρξε δίχως αμφιβολία μία από τις σημαντικότερες εφευρέσεις των τελευταίων δεκαετιών αν όχι η σημαντικότερη. Εκατομμύρια άνθρωποι έρχονται καθημερινά σε επαφή, ενημερώνονται, ψυχαγωγούνται κ.τ.λ. μέσω των υπηρεσιών που αυτό προσφέρει. Παράλληλα, όμως, με την ταχύτατη εξέλιξη της τεχνολογίας συντελείται και μια υποβάθμιση της δημοκρατίας στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες. Το κεφάλαιο εισχωρεί σε κάθε τομέα της ιδιωτικής και δημόσιας ζωής, οδηγώντας σε μία κατάσταση όπου η οικονομία κυριαρχεί επί της πολιτικής. Ταυτόχρονα ο σύγχρονος πολίτης ενδιαφερόμενος μόνο για το ατομικό του συμφέρον αδιαφορεί για τα κοινά, οδηγούμενος έτσι στην αποχή  και κατ' επέκταση στον πολιτικό αναλφαβητισμό. Καθίσταται, λοιπόν, σαφές ότι το διαδίκτυο ως τόπος συνάντησης και αλληλεπίδρασης ανθρώπων μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην αναστροφή αυτής της κατάστασης.



Αρχικά, μέσω του διαδικτύου οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν σε εκλογές και δημοψηφίσματα, επηρεάζοντας έτσι άμεσα τις δημόσιες εξελίξεις και τις πολιτικές αποφάσεις.Με αυτόν τον τρόπο, αποκτά ξανά υπόσταση η δημόσια σφαίρα, όπως στην αρχαία Αθήνα. Η δημόσια σφαίρα είναι ο χώρος στον οποίο συμμετέχουν όλοι οι πολίτες, λαμβάνοντας έτσι από κοινού αποφάσεις για τα προβλήματα που απασχολούσαν την κοινότητα, λύνοντας κατ' επέκταση και τα προβλήματα του οίκου, δηλαδή της ιδιωτικής σφαίρας. Όπως λοιπόν τον 5ο αιώνα π.Χ. η εκκλησία του δήμου αποτέλεσε το σημείο καμπής μεταξύ του οίκου και της κοινότητας, έτσι και σήμερα το διαδίκτυο μπορεί να παίξει κομβικό ρόλο στη μεγαλύτερη συμμετοχή όλων των πολιτών στα κοινά και στη δημιουργία μεγαλύτερου ενδιαφέροντος των πολιτών για αυτά.

Επιπλέον, μέσω της κοινοποίησης των δημοσίων δαπανών αλλά και των πόθεν έσχες των πολιτικών παραγόντων της χώρας, μπορεί να επιτευχθεί μεγαλύτερη διαφάνεια στον κρατικό μηχανισμό αλλά και καλλιέργεια πολιτικής και φορολογικής συνείδησης στους πολίτες. Η σωστή και δίκαια κατανομή των δημοσίων εσόδων είναι αυτή που καλλιεργεί τη φορολογική συνέπεια στους πολίτες, οι οποίοι συμμετέχουν στα κοινά λόγω της εξάλειψης ως ένα βαθμό φαινομένων όπως οι απάτες, η διαφθορά, τα σκάνδαλα κ.τ.λ. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η δημοσιοποίηση προκηρύξεων διαγωνισμών του δημοσίου στο διαδίκτυο, ώστε όλοι να έχουν την ευκαιρία της συμμετοχής σε αυτούς και να εξαλειφθούν φαινόμενα όπως το πελατειακό κράτος.

Αξίζει ακόμα να προστεθεί ότι το διαδίκτυο δίνει τη δυνατότητα στους πολίτες να εκφράσουν τη γνώμη τους είτε μέσω της δημιουργίας ιστοσελίδων ή blogs είτε μέσω της συμμετοχής τους σε συζητήσεις στα κοινωνικά δίκτυα ή στις ιστοσελίδες συζητήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, ενδυναμώνεται το δημοκρατικό πολίτευμα καθώς απόψεις διαφορετικές έρχονται σε σύγκρουση και δημιουργείται μία κοινή συνισταμένη για την πρόοδο του κοινωνικού συνόλου. Επίσης άτομα με ίδιες απόψεις μπορούν να οργανωθούν και να ασκήσουν οργανωμένη πίεση στην εξουσία. Δεν είναι άλλωστε λίγα τα κοινωνικά κινήματα που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για να οργανωθούν και να διαδοθούν. Ταυτόχρονα ομάδες μαθητών, εργατών και κόμματα που πρεσβεύουν τα δικαιώματα αυτών χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για να διαδώσουν παντού αυτά τα δικαιώματα αλλά και για να συνεργαστούν με άλλα κόμματα σε ολόκληρο τον κόσμο. Με αυτόν τον τρόπο τα αιτήματα καταπιεσμένων λαών και κοινωνικών ομάδων ανά τον κόσμο γίνονται γνωστά στην υφήλιο και αποκτούν διεθνείς υποστηριχτές.

Ένα ακόμη πλεονέκτημα του διαδικτύου είναι η άμεση και πολύπλευρη ενημέρωση που παρέχει. Μία τεράστια ποικιλία ειδησιογραφικών ιστοσελίδων αλλά και τα κοινωνικά δίκτυα διαδίδουν ειδήσεις με τεράστια ταχύτητα και έτσι ο πολίτης είναι διαρκώς ενημερωμένος και μπορεί να συμμετέχει στα κοινά. Ακόμη το διαδίκτυο μπορεί να συμβάλει και στην εξάλειψη του πολιτικού αναλφαβητισμού, δηλαδή το να μην γνωρίζει ο πολίτης τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του. Το διαδίκτυο όχι μόνο κάνει τον πολίτη να ενδιαφερθεί για τα κοινά μέσω της άμεσης συμμετοχής αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει πηγή διάδοσης των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των πολιτών. Ωστόσο, τα άτομα πρέπει να είναι πολύ προσεχτικά όταν ενημερώνονται μέσω του διαδικτύου, γιατί ο ειδησεογραφικός βομβαρδισμός μπορεί να οδηγήσει σε μη ενημέρωση και παθητικοποίηση των κοινωνικών μαζών. Επίσης, είναι πολύ εύκολο οι πολίτες να πέσουν θύμα χειραγώγησης από τις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες οι οποίες εξυπηρετούν τους ιδιοκτήτες τους και συνεπώς το κεφάλαιο.

Τέλος, θα αποτελούσε σοβαρή παράλειψη να μην τονίσουμε ότι οι πολιτικοί με δηλώσεις τους ή με δημοσιοποίηση των αποφάσεών τους απευθείας σε ιστοσελίδες διαμορφωμένες για τη συζήτηση πολιτικά επίκαιρων θεμάτων, αμφισβητούν τα ΜΜΕ, την 4η δηλαδή εξουσία, που συνήθως φιλτράρει τις ειδήσεις κατά τα συμφέροντα του κεφαλαίου ή διαφόρων πολιτικών. Ωστόσο, μόνο η ανεμπόδιστη και άμεση επικοινωνία μεταξύ πολιτών και πολιτικών παραγόντων μπορεί να οδηγήσει σε μία αγαστή συνεργασία για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που ταλανίζουν την κοινωνία.

Για να γίνουν βέβαια όλα αυτά πραγματικότητα απαιτείται διαφάνεια των θεσμών, απεξάρτηση των ειδησιογραφικών μέσων αλλά και των πολιτικών θεσμών από το κεφάλαιο και διάθεση των πολιτικών για συνεργασία με τους πολίτες και μετά την εκλογή τους. Είναι εύλογο λοιπόν να γεννούνται ερωτήματα για το κατά πόσον αυτό μπορεί να γίνει πραγματικότητα στις δυτικές κεφαλαιοκρατικές κοινωνίες όπου χαρακτηρίζονται σε μεγάλο βαθμό από τα παραπάνω φαινόμενα, που γεννιούνται από το ίδιο το οικονομικό τους σύστημα. Είναι ακόμη αναγκαίο οι πολίτες να μην επαναπαφτούν στην ψηφιακή συμμετοχή η οποία στην ακραία της μορφή μπορεί να οδηγήσει στην αποξένωση των ανθρώπων. Πρέπει να συνδυάσουν τη ψηφιακή συμμετοχή με πολιτική και κοινωνική δράση σε πραγματικό επίπεδο.

Συμπερασματικά καθίσταται σαφές ότι το διαδίκτυο μέσω των υπηρεσιών του, μπορεί να συντελέσει στην άμεση συμμετοχή όλων των πολιτών στις υποθέσεις δημοσίου ενδιαφέροντος και στην ως ένα βαθμό εξάλειψη φαινομένων όπως η διαφθορά, τα σκάνδαλα, οι απάτες, το πελατειακό κράτος και ο πολιτικός αναλφαβητισμός.  Αν ληφθούν και ορισμένα μέτρα για να εξαλειφθούν ορισμένες παθογένειες της κοινωνίας μας, οι οποίες εμποδίζουν την εφαρμογή αυτού του προτύπου, τότε θα μπορεί να γίνει λόγος για ένα καινούριο τρόπο συμμετοχής στα κοινά.